Menu

CON NGƯỜI CHỈ TỒN TẠI KHI NÀO CÓ SỰ PHẢN KHÁNG

Chúng ta sống trong một kỷ nguyên mà mọi người ít khi tỏ thái độ thù địch một cách trực tiếp. Các nguyên tắc của giao tranh – xã hội, chính trị, quân sự – đã thay đổi, và vì thế phải thay đổi ý niệm của bạn về kẻ thù. Một kẻ thù trước mặt bây giờ rất hiếm và thật sự là một phép mầu. Người ta hầu như không còn tấn công bạn một cách công khai, bộc lộ các ý định, sự khao khát tiêu diệt bạn của họ nữa; thay vì thế, họ hành động một cách khôn khéo và gián tiếp. Dù thế giới có tính cạnh tranh hơn bao giờ hết, sự gây hấn

ngoài mặt không được khuyến khích, vì thế mọi người đã học cách độn thổ, để tấn công một cách đột ngột và quỷ quyệt. Nhiều người sử dụng tình bạn như một cách để ngụy trang cho các mong muốn công kích: họ đến gần bạn để gây tổn hại nhiều hơn. (Một người bạn là kẻ biết rõ nhất cách làm bạn tổn thương.) Hoặc, dù không thực sự là bạn bè gì cả, họ đề nghị sự hỗ trợ hoặc liên minh: có vẻ như họ sẽ đem đến sự trợ giúp, nhưng cuối cùng họ sẽ thực hiện những quan tâm riêng của họ với phí tổn của bạn. Rồi, có những kẻ thông thạo cách thực hiện chiến tranh đạo đức, đóng vai nạn nhân, làm cho bạn cảm thấy có lỗi vì một điều gì đó mơ hồ mà bạn đã thực hiện. Chiến địa đầy những chiến binh này, láu cá, lẩn nhanh như chạch và thông minh.

Thấu hiểu: từ “kẻ thù” (enemy) – xuất xứ từ chữ Latin inimicus, “không phải là bạn” – đã bị quỷ hóa [nguyên văn: demonized] và chính trị hóa. Công việc đầu tiên của bạn – với tư cách là một chiến lược gia – là mở rộng khái niệm của bạn về kẻ thù, để bao gồm trong đó nhóm người đang làm công việc đối chọi với bạn, ngăn trở bạn, dù bằng những cách khéo léo. (Đôi khi thái độ trung lập và sự thờ ơ là những vũ khí còn tốt hơn sự gây hấn, vì bạn không thể nhìn thấy sự thù địch mà họ che giấu.) Dù không hoang tưởng, bạn cần nhận thức rằng có những người mong muốn bạn suy nhược và hoạt động chệch hướng. Nhận diện họ và

đột nhiên bạn sẽ có chỗ để dùng thủ đoạn. Bạn có thể đứng lùi lại, chờ xem sao, hoặc bạn có thể hành động, dù là có tính chất gây hấn hay lảng tránh, để tránh hậu quả xấu nhất. Thậm chí bạn có thể hành động để biến kẻ thù này thành một người bạn. Nhưng dù làm gì đi nữa, đừng là một nạn nhân ngây thơ. Đừng phản ứng lại những thủ đoạn của kẻ thù. Vũ trang bản thân với sự cẩn trọng và không bao giờ hoàn toàn hạ vũ khí, ngay cả với những bạn bè.


Khi đi du lịch dọc theo những con sông rộng (của Borneo), người ta bắt gặp những bộ lạc ngày càng hiếu chiến hơn. Ở những miền duyên hải có những cộng đồng hòa bình không bao giờ đánh nhau ngoại trừ để tự vệ, và chỉ thành đạt một cách nghèo nàn. Trong khi đó, ở những miền trung tâm, nơi các dòng sông nằm cao hơn, là một số bộ lạc cực kỳ hiếu chiến. Họ là nguồn khủng khiếp thường xuyên đối với các cộng đồng sống ở vùng hạ lưu các con sông…. Người ta cho rằng những người dân duyên hải hòa bình có những phẩm chất đạo đức cao hơn các láng giềng hiếu chiến của họ, nhưng trong trường hợp này thì trái lại. Ở mọi phương diện, các bộ lạc hiếu chiến có sự tiến bộ hơn. Nhà họ được xây dựng tốt hơn, rộng rãi và sạch sẽ hơn; nền đạo đức trong bộ lạc của họ cao cấp hơn; họ có thể chất khỏe mạnh hơn, dũng cảm hơn và về mặt thể chất cũng như tinh thần linh hoạt

hơn, và nói chung cũng đáng tin cậy hơn. Nhưng, cao hơn hết, tổ chức xã hội của họ bền vững và hữu hiệu hơn vì họ tôn trọng và tuân phục các thủ lĩnh của mình và vì lòng trung thành của họ đối với cộng đồng lớn hơn nhiều; mỗi người đồng nhất hóa bản thân mình với toàn thể cộng đồng, chấp nhận và thực hiện một cách trung thành các bổn phận xã hội đặt ra cho họ.

William MC Dougall 1871-1938

Tham khảo thêm Văn hóa uống cà phê của người Sài Gòn